Thơ dạy đời - Nguyễn Bỉnh Khiêm

Thảo luận trong 'Thơ và Truyện' bắt đầu bởi tuankiet251, 17/3/10.

  1. tuankiet251

    tuankiet251 Kiện tướng

    Tham gia ngày:
    9/3/10
    Bài viết:
    488
    Dưới đây đưa ra 23 bài thơ của Nguyễn Bỉnh Khiêm với nội dung răn dạy đời vô cùng sâu sắc, gần gũi với mọi người, bao quát muôn mặt đời sống và vẫn còn nguyên giá trị đến tận ngày nay.

    [​IMG]
    Trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm

    Bài thứ nhất: HIẾU HẠNH

    Đức hiếu hạnh là chương thứ nhất
    Hãy suy xem sự thật ra sao
    Trăm hay lấy hiếu làm đầu,
    Vạn điều ác cũng khơi mào từ dâm(1)
    Dành sách cho con cháu là quý
    Nhưng dễ đâu họ đã đọc cho.
    Dành vàng cho họ đầy kho,
    Chắc đâu họ đã giữ cho lâu bền.
    Chi bằng tích đức liền liền,
    Mới là cái kế lâu bền về sau
    Hoạ hay phúc biết đâu là cửa
    Do con người định cả đấy thôi.
    Ngẫm xem quy luật đất trời,
    Trồng đậu được đậu, dưa thời được dưa
    Lưới trời rộng thưa, mà không lọt,
    Không bao giờ bỏ sót chính tà.
    Biết xấu thời tránh cho xa,
    Biết lỗi sửa lỗi ấy là điều hay.
    Trước khoan nhượng, sau dày quả phúc,
    Trước mở mang, sau được phúc lành
    Chớ chơi với kẻ bất minh
    Của phi nghĩa chớ chiếm thành của ta.
    Lòng chớ nghĩ gian tà, hiểm độc,
    Chân đi không bước bậy, giẫm càn.
    Nghe lời nói thẳng rõ ràng,
    Thấy nơi chình nghĩa đường hoàng thì theo.
    Người siêng năng thêm nhiều tuổi thọ,
    Kẻ chơi bời đa số chết non.
    Sự đời chậm chắc thì hơn,
    Tình người thoang thoảng thì hơn quá nồng.
    Sự sang giầu nếu không đáng hưởng,
    Cố hưởng, rồi cũng chẳng ra sao.
    Chưa già đã hưởng lộc cao,
    Hẳn rằng sau cũng mau mau hết đời.
    Kẻ mưu mô hại người người hại
    Nuôi hận thù thì mãi không thôi
    Người quân tử chẳng hoài hơi,
    Chẳng cần lý sự tránh lời hơn thua.
    Có bệnh, biết phòng ngừa bệnh tật,
    Thì con người chắc hẳn sống lâu.
    Có việc, biết bảo ban nhau,
    Cửa nhà yên ấm, bền lâu tình người.
    Lấy vợ đâu kén đẹp người.
    Được người hiền đức thì đời mới vui.
    Mối quan hệ với người thân quyến,
    Dù xa gần năng đến thăm nhau,
    Quan chức chẳng cứ thấp cao,
    Thanh liêm, cần mẫn, dân nào chẳng yêu.
    Tình bạn bè giúp nhau mới đẹp,
    Chớ có vì nhậu nhẹt thân chơi.
    Ngọc là vật quý ở đời
    Cháu con hiếu thảo sáng ngời là phong.


    (sưu tầm)_________________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
    Chỉnh sửa cuối: 2/4/10
  2. tuankiet251

    tuankiet251 Kiện tướng

    Tham gia ngày:
    9/3/10
    Bài viết:
    488
    Bài thứ hai: PHẬN LÀM CON

    Phận làm con phải thông đạo hiếu,
    Phận làm dân phải hiểu chữ trung.
    Trên ra lệnh, dưới phục tùng,
    Cha làm việc tốt, con cùng làm theo.
    Của cải nhiều dùng lâu cũng hết,
    Chữ hiếu trung hưởng mãi vô cùng.
    Bàn mưu tư lợi thì đừng,
    Bàn điều chân chính, nên cùng tham gia.
    Làm tốt chớ ba hoa kể lể,
    Hoa sớm nở, thì hoa dễ sớm tàn.
    Cẩn thận đáng giá ngàn vàng,
    Phải suy nghĩ kỹ hãy làm mới hay.
    Người tốt hay xắn tay làm phúc,
    Giúp ai không lợi dụng người ta.
    Người biết lỗi, sửa thì tha,
    Trị người có tội, chớ mà quá nghiêm.
    Dạy điều thiện, đừng nên tham quá,
    Để người học có khả năng theo
    Khoan hòa sẽ được tin yêu,
    Siêng năng cần mẫn ắt nhiều thành công.
    Nói thận trọng thì không sợ lỗi,
    Làm thận trọng đỡ hối về sau.
    Thế lực dù mạnh đến đâu,
    Nếu đem dùng hết, ắt sau hại mình.
    Hoặc cậy thế tạo thành phúc lộc,
    Hẳn rằng sau cũng chẳng ra gì.
    Cứ đường chính đạo mà đi,
    Hiếu, Trung, Nhân, Nghĩa nghĩ suy mà làm.



    (sưu tầm)_________________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
    Chỉnh sửa cuối: 17/3/10
  3. tuankiet251

    tuankiet251 Kiện tướng

    Tham gia ngày:
    9/3/10
    Bài viết:
    488
    Bài thứ ba: VỀ GIÀU SANG

    Bài thứ ba bàn sự giàu sang
    Giàu với sang ai chả ước mong,
    Nhưng giàu sang chẳng chính công,
    Là phi đạo đức, hẳn không lâu bền.
    Ai sống kẻ nghèo hèn cũng chán,
    Nhưng bất lương đuổi hẳn chẳng đi.
    No cơm hẩm thiết gì thịt cá,
    Vui cảnh nghèo, quên cả giàu sang.
    Người quyền quý, lắm bạc vàng,
    Lấy gương xử với họ hàng mà soi.
    Ở phải đạo, nhiều người giúp đỡ,
    Sống bất lương, ít chỗ thân tình.
    Thà nghèo giữ được thơm danh,
    Hơn giàu lắm chuyện phẩm bình, cười chê.
    Bọ ngựa rình con ve định bắt,
    Chim sẻ rình bọ sát phía sau…
    Tiếng tăm lừng lẫy càng nhiều,
    Tránh xa kẻ xấu sinh điều ghét ghen.
    Nhiều tài cũng lắm phen khốn khổ,
    Nhiều công là cái hố suy bì.
    Nhớ rằng đừng cậy, chẳng khoe,
    Phải luôn thận trọng chớ hề phô trương.
    Nói với bạn việc ngay ý thẳng,
    Phải người tham họ chẳng nghe đâu.
    Nói với quan chuyện thanh cao,
    Phải quan tham nhũng hẳn sau nó trù.



    (sưu tầm)_________________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
    Chỉnh sửa cuối: 17/3/10
  4. tuankiet251

    tuankiet251 Kiện tướng

    Tham gia ngày:
    9/3/10
    Bài viết:
    488
    Bài thứ tư: ĐẠI NGHĨA

    Bài thứ tư nêu câu Đại nghĩa
    Dạy cho người ta biết để khuyên nhau.
    Trung với nước đặt lên hàng đầu,
    Đạo cha con được xếp vào đại luân.
    Trai tài biết thương dân, thủ tiết,
    Gái kiên trinh phải biết giữ mình.
    Người tài nước được thơm danh,
    Vợ giỏi như được ngọc lành trời cho.
    Gái bất chính thì cho chẳng lấy,
    Trai có tài mắc bẫy thì ngu.
    Bất trung dễ mắc mưu thù,
    Minh quân như mù mới lấy làm quan.
    Con dân thường chăm ngoan học giỏi,
    Cũng có ngày tiến tới làm quan,
    Con quan chẳng chịu học hành,
    Suốt đời cũng chỉ làm anh dân thường.
    Làm quan chức, thấm ơn chế độ,
    Có nuôi con, mới nhớ được công cha.
    Muốn lòng ngay thẳng thật thà,
    Rèn luyện ý chí phải là đầu tiên.



    (sưu tầm)_________________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
    Chỉnh sửa cuối: 17/3/10
  5. tuankiet251

    tuankiet251 Kiện tướng

    Tham gia ngày:
    9/3/10
    Bài viết:
    488
    Bài thứ năm: CHÍ THIỆN

    Bài thứ năm, tâm linh chí thiện
    Mong tốt lành mọi chuyện công tư.
    Rất vui là đọc thi thư,
    Việc đời mệt nhất ấy là dậy con.
    Cha nghiêm phụ răn con hiếu thảo,
    Mẹ nhân từ dạy bảo gái ngoan.
    Nhà lành hương toả chi lan,
    Ở lâu chẳng thấy mùi thơm ngạt ngào.
    Gần kẻ ác như vào chợ cá,
    Buộc người ta quen cả mùi tanh.
    Có nết tốt chẳng kiêu căng,
    Đức dày thêm mãi tạo thành thói quen.
    Giàu chớ kiêu chớ nên ích kỷ,
    Sang cũng đừng xa sỉ, hợm đời.
    Việc làm muốn tốt tuyệt vời,
    Ba lần căn nhắc hẳn hoi mới làm.
    Suy tính kỹ bao hàm hai ý:
    Việc chung riêng thấu lý đạt tình.
    Từ xưa vẫn sợ, vẫn kinh,
    Lòng người nham hiểm nảy sinh khó lường
    Kẻ tiểu nhân mưu đồ xảo quyệt,
    Thích mưu đồ tiêu diệt người ngay.
    Cho dù hiểm độc, quắt quay,
    Không qua lẽ phải, chẳng xoay đạo trời.
    Kẻ bất nhân nhất thời nổi tiếng,
    Không người thì trời diệt chẳng tha
    Tự nhiên được của đầy nhà,
    Một là lộc lớn, hai là họa to
    Có lúc bại, trời cho thắng cuộc,
    Hoặc đang nghèo bỗng được giầu sang.
    Thế gian yêu lắm ghét nhiều,
    Khen nhiều chê lắm, bao điều bất an.
    Mừng nhiều lo lắm chẳng oan,
    Vinh nhiều nhục lắm, thế gian thường tình.
    Đừng cậy thế mà sinh kiêu ngạo,
    Chớ cậy quyền để tạo lợi riêng.
    Làm một điều thiện cũng nên,
    Trừ một việc ác quả nhiên rất cần.
    Sinh sự thì bận tâm mệt sức,
    Nên nhún nhường tạo Đức thì hơn.
    Việc chuẩn bị kỹ hãy làm,
    Việc không chuẩn bị chớ tham làm bừa.
    Bao kinh nghiệm từ xưa đã thấy,
    Sai một ly đi mấy dặm đường.
    Quả quyết được việc lẽ thường,
    Đắn đo hỏng việc, ấy gương ở đời.
    Sắc chẳng mê người, chính người mê sắc,
    Rượu chẳng say người, chỉ tại người say.
    Đừng nên vui quá nói chầy,
    Chớ vì sướng quá vung tay làm liều.
    Quý chim phượng bởi yêu lông cánh,
    Trọng người hiền ở cách nói năng.
    Gặp khi hoạn nạn khó khăn,
    Hành vi tế nhị, nói năng lựa lời.
    Mười mắt rồng và mười tay trỏ
    Thật công minh sáng tỏ sâu xa
    Quả đào người quý tặng ta,
    Ta lấy quả mận đem ra biếu người.
    Cung nỏ lạ chớ cầm mà khốn,
    Ngựa chẳng quen, chớ cưỡi, vạ lây.
    Qua ruộng dưa chớ sửa giầy,
    Dưới gốc mận chớ giơ tay sửa đầu.
    Coi chừng chốn cửa cao nhà rộng,
    Đừng cậy rằng tông tộc mình to.
    Họ to lắm chuyện tò mò,
    Cửa cao thường giở những trò kiêu căng.
    Người tốt, chơi nói năng chân thật,
    Kẻ xấu, chơi như mật chết ruồi.
    Người tốt bền chí thức thời,
    Khó khăn thuận lợi vẫn nuôi chí bền.
    Kẻ xấu thường van xin lúc khó,
    Được việc rồi thì nó quên luôn.
    Mới hay muôn sự vui buồn
    Những điều chí thiện phải luôn ghi lòng.



    (sưu tầm)_________________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
    Chỉnh sửa cuối: 17/3/10
  6. tuankiet251

    tuankiet251 Kiện tướng

    Tham gia ngày:
    9/3/10
    Bài viết:
    488
    Bài thứ sáu: THIỆN ÁC

    Bài thứ sáu, hai dòng Thiện – Ác,
    Là hai điều thật khác nhau xa
    Trăm năm trong cõi người ta,
    Dở, hay báo ứng, thật là công minh.
    Báo ứng có khi nhanh, khi chậm,
    Nhà tối, nghèo nào dám coi khinh.
    Việc làm phúc nếu vô tình,
    Như tuồng lánh nạn, đáng khinh khỏi bàn.
    Kẻ bạo ngược mưu toan việc xấu,
    Bịp được người sao giấu được trời
    Vầng dương mọc lặn luân hồi,
    Mặt trăng tròn khuyết, đầy rồi lại cong.
    Tình người cũng tụ, xong lại tán,
    Buồn lại vui, vui chán lại buồn.
    Cỏ hoa sớm nở tối tàn,
    Cây tùng cây bách muôn ngàn sức xuân.
    Mỗi ngày xét bản thân ba lượt
    Đêm nhiều người sẽ biết cho ta.
    Số trời vốn sẵn định ra,
    Giàu sang có mệnh, vinh hoa có ngày.
    Hoa nở muộn do cây cằn cỗi,
    Đời chưa vui, bởi nỗi khổ nghèo.
    Giàu sang, khách đến thăm nhiều,
    Nghèo hèn, thân thích ra chiều cách ly.
    Lúc dư dật, phòng khi túng thiếu,
    Khi sướng vui, phải liệu khi buồn.
    Một nhà nề nếp cương thường,
    Cha từ, con thảo, đẹp gương vợ chồng.
    Tình anh em: thuận lòng nhân ái,
    Nghĩa bạn bè qua lại giúp nhau.
    Người con phòng lúc ốm đau.
    Chứa thóc phòng đói là câu chí tình.
    Giúp người gặp cảnh tình nguy cấp,
    Hoặc cứu người trong lúc gian nguy.
    Có mới đừng nới cũ đi,
    Tiếng nói một nẻo, bụng suy một đằng.
    Chớ có lành bắt vành ra méo,
    Đừng làm cho bé xé ra to.
    Một chút tà tất quanh co,
    Người ta sẽ tỏ các trò quắt quay.
    Lời không cánh mà bay khắp ngả,
    Đạo đức cao thì gốc cả, rễ sâu.
    Ngọc vết mài chẳng khó đâu,
    Nói sai, biết sửa bao lâu mới lành.
    Lời đã nói bay nhanh hơn gió,
    Bốn ngựa phi cũng khó đuổi theo.
    Khinh người là thói tự kiêu,
    Người ta khinh lại, đời nào chịu thua.
    Tự khen mình mà chê người hỏng,
    Thì người ta có trọng gì mình.
    Hãy suy Thiện –Ác, Nhục –Vinh
    Ở sao có nghĩa có tình thì hơn.
    Việc gia thất muốn yên mọi sự
    Mỗi người nên biết xử phận mình
    Đừng mưu lấy của bất minh
    Chớ ghen ghét với người mình còn thua.
    Vợ người ta chớ đùa cợt nhả,
    Đừng gièm pha quấy phá hôn nhân.
    Một năm có một mùa xuân,
    Mỗi ngày chỉ một giờ dần đầu tiên.
    Cháy nhà có nước liền dễ chữa,
    Láng giềng cần giúp đỡ lẫn nhau.
    Tình đời lắm chuyện thương đau,
    Anh em để mẩt lòng nhau thật buồn.
    Người xưa bảo: thói quen thường vẫn vậy,
    Đàn bà thì khó dạy khó chiều.
    Quân tử phép chẳng cần theo,
    Tiểu nhân chẳng chấp những điều lễ nghi.
    Thấy ai có vật gì quý giá,
    Chớ lân la tán gạ, nài xin.
    Công việc nào quá khó khăn,
    Đừng buộc người khác phải lăn vào làm.
    Muốn trách người, phải xem mình trước.
    Nếu tha mình, tha được người ta.
    Đứa bất chính, kẻ gian tà,
    Kết thân với chúng dễ mà tàn thân.
    Không minh bạch miếng ăn lời nói,
    Là nguyên nhân cái tội hại mình.
    Lúc trẻ lao động nhiệt tình,
    Khi già cuộc sống gia đình thảnh thơi.
    Trẻ mà lêu lổng chơi bời,
    Về già chắc hẳn cuộc đời gian truân.
    Của cho con đâu cần vàng ngọc
    Mà cho con được học được hành.
    Cho muôn khoảnh ruộng tốt xanh,
    Chẳng bằng cho chúng nghề lành trong tay.
    Mộng làm giầu thường hay thất đức,
    Làm điều nhân khó được giầu sang.
    Thuốc hay khó chữa bệnh oan,
    Của nhặt được khó mở mang giầu bền.
    Bất nghĩa mà trở nên phú quý,
    Như mây bay bọt khí nổi trôi.
    Phúc do trong sạch lòng người,
    Đức từ kiên nhẫn sống đời yêu thương.
    Tham lam lắm tất vương tai họa,
    Sống bất nhân tội chả thoát đâu.
    Tiểu nhân chẳng giúp ai đâu,
    Bởi trong lòng họ, như đầu mũi kim.
    Chỉ gai góc rắp tìm mưu kế,
    Cốt hại người để mong lợi mình.
    Người quân tử có bất bình,
    Liệu mà xa lánh, kẻo sinh hận thù.
    Tình người khác chi tờ giấy trắng,
    Như cuộc cờ vốn chẳng giống nhau.
    Khéo mà ứng xử với nhau,
    Đừng làm ai đó phải chau đôi mày,
    Chớ mạt sát day tay mắm miệng,
    Để người ta phải nghiến hàm răng.
    Ngựa gầy nên kém chạy hăng,
    Người không hồ hởi phải chăng vì nghèo.
    Sẵn tiền, rượu thì nhiều bạn đấy,
    Lúc lâm nguy nào thấy một ai.
    Luật trời báo ứng chẳng sai,
    Không trước mắt, cũng lâu dài chứng minh.



    (sưu tầm)_________________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
    Chỉnh sửa cuối: 17/3/10
  7. tuankiet251

    tuankiet251 Kiện tướng

    Tham gia ngày:
    9/3/10
    Bài viết:
    488
    Bài thứ bảy: TÍCH THIỆN

    Bài thứ bảy khuyên luôn tích thiện,
    Chứa điều lành như mặt trời lên.
    Rất vô tư, rất tự nhiên,
    Sáng soi muôn nẻo chẳng phiền đến ai.
    Chứa điều ác là tai họa đấy,
    Lửa trên đầu nào thấy mà lo.
    Chuyện ác dù chẳng nói to,
    Trên trời rung động tự hồ sấm vang.
    Việc mờ ám tưởng không ai biết,
    Nhưng mắt thần như điện sáng soi.
    Giầu sang đúng phận thì thôi,
    Nghèo hèn xử sự đúng môi trường nghèo.
    Suy từ ta ra nhiều người khác,
    Khoe điều lành, điều ác giấu đi.
    Thấy ai làm ác điều gì,
    Khéo can ngăn, hoặc nghoảnh đi chớ nhìn.
    Chuyện người khác không đem đàm tiếu,
    Mặc người ta, mạnh, yếu, giở, hay.
    Nói nhiều nghe cũng chán chầy,
    Khuyên nhiều sinh oán, bấy nay lẽ thường
    Khi yêu cũng nên lường lúc ghét,
    Lúc ghét nên nhớ đến khi yêu.
    Việc làm, lời nói, ít nhiều,
    Phải nên hướng thiện, phải theo phận mình.


    (sưu tầm)_________________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
    Chỉnh sửa cuối: 17/3/10
  8. tuankiet251

    tuankiet251 Kiện tướng

    Tham gia ngày:
    9/3/10
    Bài viết:
    488
    Bài thứ tám: AN PHẬN

    Giữ yên phận là bài thứ tám
    Đừng để người đụng chạm đến ta
    Biết lo tính, biết phòng xa,
    Khoan dung ngay thẳng hẳn là sống lâu.
    Nước chân chính, lòng trời cũng thuận,
    Quan thanh liêm dân hẳn yên lòng
    Vợ hiền là phúc nhà chồng,
    Các con hiếu thảo thì lòng cha yên.
    Dẫu có tài giỏi chớ nên khoe khoác,
    Nhiễu sự sao bằng được an nhàn.
    Bốn mùa ấm lạnh xuềnh xoàng,
    Nói năng thận trọng rõ ràng được yên.
    Của dễ được tất nhiên dễ mất,
    Được vất vả thì mất khó khăn.
    Làm thong thả việc chắc ăn
    Việc đời muôn sự khó khăn ban đầu.
    Người xưa nói những câu triết lý:
    Vào núi bắt hổ dễ như chơi,
    Còn khi mở miệng dạy người,
    Khó khăn nhiều lắm, liệu lời đắn đo.
    Quân tử cần ăn no uống đủ,
    Không cầu kỳ cốt giữ bình yên.
    Trò tìm thầy học dễ tìm,
    Thầy tìm trò tựa mò kim đáy hồ.
    Việc chia chác chẳng lo ít ỏi,
    Chỉ đáng lo cái tội không đều.
    Không lo hoàn cảnh túng nghèo,
    Chỉ lo xã hội nhiều điều bất công.
    Quá nham hiểm bởi lòng tham lắm.
    Quá nhẫn tâm lòng hẳn quá tàn.


    (sưu tầm)_________________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
    Chỉnh sửa cuối: 17/3/10
  9. tuankiet251

    tuankiet251 Kiện tướng

    Tham gia ngày:
    9/3/10
    Bài viết:
    488
    Bài thứ chín: ĐẠI ĐẠO

    Giữ đại đạo là bài thứ chín,
    Lấy chữ “Trung” chữ “Tín” làm đầu.
    Người quân tử đạo đức cao,
    Không kiêu thái, giữ trước sau chan hòa.
    Khi cần giúp người ta việc gấp,
    Chẳng chọn ngày, đừng bấm ngón tay.
    Người được ta cũng mừng thay,
    Người đau, thông cảm đắng cay cho người.
    Nói thao thao ngàn lời tươm tất,
    Cũng không bằng việc thật đã làm.
    Kiếm lời chê trách nhân gian,
    Chính là chuốc lấy mối oan hại mình.
    Ta giúp người chân tình độ lượng,
    Là góp điều làm phước đáng tin.
    Trăm nghe không bằng một nhìn,
    Một việc thực tế hơn nghìn lời suông.
    Việc trời đất cũng thường thay đổi,
    Sáng gió mưa, chiều đã đẹp trời.
    Giống như cuộc sống một con người
    Sáng chiều, may rủi đầy vơi chuyển vần.
    Có việc đối với ta như thế
    Nhưng với người đâu dễ giống ta
    Khi lời nói trái phát ra,
    Tất nhiên cái họa cũng sà vào theo.
    Của phi nghĩa đưa vào cửa trước,
    Nó cũng tìm đường bước lối sau.
    Đừng làm những chuyện không đâu
    Chớ tham của lạ để sau bận lòng
    Việc đừng quá lao tâm cật lực,
    Nên đắn đo vừa sức thì làm,
    Không lười biếng chẳng tham lam
    Học điều Đại đạo – để làm thực tâm.


    (sưu tầm)_________________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
    Chỉnh sửa cuối: 17/3/10
  10. tuankiet251

    tuankiet251 Kiện tướng

    Tham gia ngày:
    9/3/10
    Bài viết:
    488
    Bài thứ mười: ĐỌC SÁCH

    Bài thứ mười khuyên cần đọc sách,
    Sách là thầy dạy mách cho ta.
    Bao điều đạo lý sâu xa,
    Văn minh khoa học bao la đất trời.
    Ham đọc sách thì trời chẳng phụ.
    Có chí bền ắt sẽ làm nên.
    Mẹ cha vui bởi con hiền,
    Gia đình hòa thuận đẹp yên mọi phần
    Đạo đức cao, quỷ thần nể sợ,
    Được mọi người giúp đỡ tin yêu.
    Thấy việc thiện hãy làm theo,
    Biết lỗi sửa lỗi là điều đáng khen
    Cách đối xử phải nên suy xét,
    Đừng cạn tình trái nết – mất lòng.
    Muốn nhanh vội việc khó xong,
    Ham lợi nhỏ việc lớn không hoàn thành.
    Tre uốn mạnh chẳng vênh cũng gẫy,
    Chó cắn càn bởi thấy cùng đường.
    Đánh chuông chuông tất kêu vang,
    Người quá uất ức sẵn sàng đấu tranh.
    Chớ nên hám lợi hám danh,
    Ít ham muốn mới yên lành bền lâu.

    Bài mười một: DO MỆNH

    Bài mười một dạy câu số mệnh
    Mọi điều đều do tiền định cả rồi.
    Giầu sang cũng bởi tại trời,
    Công danh có mệnh, có thời dở hay.
    Đồ ăn uống xưa nay sản xuất.
    Cũng đều do trời đất khởi sinh.
    Người khôn làm đúng phận mình,
    Tiểu nhân mạo hiểm hiếu danh, khoe tài.
    Nói thẳng thường trái tai chẳng thích,
    Hãy xét suy, có ích hãy làm.
    Ở đời lắm thói đa đoan,
    Thuốc đắng giã tật, thế gian tỏ tường.
    Thấy người tốt chớ nên xem thường,
    Hãy nghiêm suy ngẫm tìm đường mà theo.


    (sưu tầm)_________________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
    Chỉnh sửa cuối: 17/3/10
  11. tuankiet251

    tuankiet251 Kiện tướng

    Tham gia ngày:
    9/3/10
    Bài viết:
    488
    Bài mười hai: THÀNH SỰ

    Bài mười hai lo toan sự nghiệp
    Muốn thành công phải biết lo xa.
    Mưu sự là ở người ta,
    Thành công tốt đẹp suy ra tại trời.
    Có trường hợp ở nơi nguy bại,
    Được trời phù nên lại thắng to.
    Hoặc khi tai nạn gay go,
    Gặp may lại được trời cho an toàn.
    Có đức mà nghèo hèn cơ cực,
    Hẳn là do nghiệp chướng từ lâu.
    Bất lương mà được giầu sang,
    Chắc là kiếp trước bắc cầu thiên duyên.
    Nếu phận nghèo thì nên nghèo trước,
    Chớ dã tâm, bạo ngược khởi đầu.
    Biết mệnh là bởi hiểu sâu,
    Sống yên vô sự khác nào thần tiên.
    Muốn sống lâu phải rèn luyện tốt,
    Từ lao động ăn uống thuốc men…
    Giữ gìn chừng mực cho quen,..
    Một ngày vui khoẻ là tiên một ngày.
    Không thuốc nào chữa bệnh khanh tướng thọ,
    Có tiền đâu mua được con hiền.
    Vợ ngoan chồng chẳng ưu phiền,
    Có con hiểu thảo cha yên cõi lòng.
    Bởi uống say, nói không tử tế,
    Vì tiền tài, huynh đệ từ nhau.
    Nên xuống ngựa lúc qua cầu,
    Có đường bộ chớ rủ nhau đi thuyền.
    Áo trắng thì bụi đen dễ dính,
    Khó an toàn bởi tính kiêu căng.
    Lòng người hiểm hơn núi rừng,
    Hãy suy luận, để coi chừng đó nghe.
    “Bọ ngựa bắt con ve tưởng bở
    Sẻ lại rình bọ ngựa kề bên;
    Người săn tặng sẻ mũi tên;
    Hổ lang rình sẵn xông lên vồ người.
    Hổ đắc ý lên rồi định biến,
    Ngờ đâu xa xuống giếng mạng toi!
    Mới hay mạnh yếu ở đời,
    Nhãn tiền báo ứng rạch ròi phân minh”


    (sưu tầm)_________________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
    Chỉnh sửa cuối: 17/3/10
  12. tuankiet251

    tuankiet251 Kiện tướng

    Tham gia ngày:
    9/3/10
    Bài viết:
    488
    Bài mười ba: TRÍ GIẢ

    Bài mười ba dạy điều trí giả.
    Bậc trí giả trọng mình hơn hết,
    Bởi học nhiều hiểu biết càng sâu.
    Chẳng cần đấu lý với nhau,
    Chẳng cần đấu lực, đối đầu với ai.
    Giữ danh dự trong ngoài kính nể,
    Bảo vệ cho thân thể an toàn
    Biết tự kiềm chế thì yên.
    Không bị nhục cũng chẳng phiền đến thân.
    Có những chuyện người trần khó biết,
    Mà trời cao nghe thấy mọi điều.
    Bảo rằng lỗi nhỏ chẳng sao,
    Nhiều lỗi góp lại lớn lao khó lường.
    Một mình chớ đi đường nguy hiểm,
    Thuyền chở tham sinh chuyện đắm đò.
    Chuyện người ta chớ tò mò,
    Có trách thì trách lỗi to của người.
    Thù oán cũ thì thôi quên tuột
    Trước khoan hòa sau được điều hay.
    Yêu đừng yêu quá đắm say.
    Ghét đừng ghét đắng ghét cay sinh thù.
    Có người chẳng được như ý muốn,
    Nên bảo ban đại lượng thì hơn.
    Trọng danh tiết như Thái Sơn,
    Người không thì chẳng giản đơn việc nào.
    Giàu sang chẳng tự cao cậy thế,
    Nghèo hèn không luồn lụy cúi đầu.
    Kẻ vụng chẳng thấy việc đâu.
    Người khéo thì việc bù đầu, luôn tay.
    Bậc trí giả trước đây đúc kết
    Ta nên tìm học biết mà theo
    Luật ông Tiêu Hà dạy sáu điều
    Lễ, ông Phu Tử cũng nêu ba phần.

    Bài mười bốn: MINH CHÂU

    Ngọc Minh châu là thiên mười bốn
    Ngợi ca đức khiêm tốn sáng trong.
    Ngọc là vật quý vô cùng,
    Minh châu nổi sáng trong vùng tối tăm.
    Ngọc muốn đẹp phải năng mài giũa,
    Cố nâng niu gìn giữ kẻo hoài.
    Trời cho ta tấm hình hài,
    Phải lo tự giác mà bồi bổ thêm.
    Con hay, cha chớ nên khen,
    Cha mắc lỗi, con chớ nên nói nhiều.
    Thành công chẳng được tự kiêu,
    Hưởng phúc, càng phải biết điều đừng tham.


    (sưu tầm)_________________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
    Chỉnh sửa cuối: 17/3/10
  13. tuankiet251

    tuankiet251 Kiện tướng

    Tham gia ngày:
    9/3/10
    Bài viết:
    488
    Bài mười lăm: HỌC VẤN

    Bài mười lăm răn đường học hỏi.
    Có tư duy mạnh giỏi hơn người.
    Trước là đẹp đạo đất trời,
    Sau là xây dựng tình người đẹp hơn.
    Hiếu với cha thời con hiếu lại,
    Kính trọng người người lại trọng ta.
    Chớ tin những thuyết tà ma,
    Nó làm chìm đắm xấu xa lòng người.
    Người xưa bảo tiền tài – phấn đất,
    Nghĩa nhân kia mới thật là ngàn vàng.
    Đường dài thử sức gian nan,
    Sống lâu mới biết ruột gan tình người.
    Biết giữ phận thì đời nhàn hạ,
    Không gian tham tai họa khó vào.
    Vận đen vàng hóa ra thau,
    Vận đỏ sắt cũng ra màu vàng tươi.
    Rượu trắng nhuốm đỏ mặt người
    Bạc vàng dễ nhuộm lòng người tối đen.
    Nghèo giữa chợ ai thèm thăm hỏi,
    Giàu trên rừng có khối người thương.
    Vẽ hổ khó vẽ bộ xương,
    Biết người biết mặt khó lường lòng ai.
    Không đáng sợ sức hai con hổ,
    Chỉ sợ người ăn ở hai mang
    Sống đại lượng phúc huy hoàng.
    Mưu sâu tai họa ắt càng thêm sâu.
    Vợ chồng hiệp sức nhau bàn bạc,
    Có tiền mua nhiều lạng vàng ròng.
    Vợ chồng ăn ở khác lòng
    Có tiền đâu dễ sắm cùng cái kim
    Trị nhà như cầm cương ngựa dữ,
    Trị nước như dạo thử cung đàn.
    Cho nên học hiểu và làm,
    Lẽ trời với lẽ dân gian hài hòa,
    Muốn xây phú quý vinh hoa,
    Cái nền học vấn phải là đâu tiên.


    (sưu tầm)_________________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
    Chỉnh sửa cuối: 17/3/10
  14. tuankiet251

    tuankiet251 Kiện tướng

    Tham gia ngày:
    9/3/10
    Bài viết:
    488
    Bài mười sáu: TU ĐỨC

    Bài mười sáu thường xuyên tu đức,
    Phải chuyên tâm nỗ lực hàng ngày.
    Học rồi thực tế làm ngay,
    Rút ra kinh nghiệm dở hay sự tình.
    Tu đức tốt tướng sinh ra tướng,
    Con thảo hiền sinh được cháu ngoan.
    Nhà nghèo nhờ vợ đảm đang,
    Nước loạn cầu tướng giỏi giang, trung thành.
    Âm dương hòa không sinh lụt bão,
    Vợ chồng hòa thì đạo nhà nên.
    Tránh điều nghi kỵ hờn ghen,
    Đàn bà tiếp khách phải nên nhớ rằng:
    Cử chỉ đẹp, nói nhẹ nhàng,
    Khi đưa tiễn khách xin đừng quá chân.
    Bốn đức tính Công, Dung, Ngôn, Hạnh,
    Người đàn bà gánh nặng lo toan.
    Đừng kiêu sa, chớ lăng loàn,
    Đừng ghen ghét chớ giận hờn với ai.
    Gái yêu chồng đẹp vui mọi vẻ,
    Giúp chồng nuôi con khỏe con ngoan.
    Dựng xây tôn thống họ hàng,
    Sáng trong như ngọc, nết càng đẹp ra.
    Khi lòng dục dâm tà đã mở,
    Quên yêu thương bỏ cả lễ nghi.
    Nết hư dù chỉ một ly,
    Tiếng tăm đồn đại bay đi khắp vùng.

    Bài mười bảy: CÁT NHÂN

    Rèn người tốt là chương mười bảy,
    Sống nhân từ ai nấy mến thương.
    Trời cho Phúc, Lộc, Thọ trường,
    Sống vui thanh thản đời thường gặp may.
    Cha dạy con từ khi còn nhỏ,
    Chồng khuyên vợ từ khi mới về.
    Không quá vui đến đam mê.
    Bài bạc, nghiện hút, rượu chè, gian dâm.
    Tình dục chớ tham lam buông thả,
    Sức suy tàn rệu rã, ai thương.
    Của quý chớ có phô trương,
    Bạc vàng phải khóa trong rương trong hòm.
    Buồng the chớ để ai nhòm
    Của còn nguyên vẹn, tình còn dài lâu.


    (sưu tầm)_________________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
    Chỉnh sửa cuối: 17/3/10
  15. tuankiet251

    tuankiet251 Kiện tướng

    Tham gia ngày:
    9/3/10
    Bài viết:
    488
    Bài mười tám: LƯƠNG TÀI

    Bài mười tám răn chữ lương tài
    Lương là đạo cao đức trọng
    Có lương tài chết sống thơm danh.
    Người tài lành có bạn lành,
    Người ác bạn ác kết thành tai ương.
    Người lương tài nên thường nói thẳng,
    Kẻ xấu xảo nịnh chẳng thương yêu.
    Người lành nói ít làm nhiều,
    Tiểu nhân múa mép, lắm điều ba hoa.
    Người lành không gian tà uẩn khúc,
    Hành động luôn chính trực, phân minh.
    Kiệm cần có lý có tình,
    Để không mang tiếng rằng mình kiêu sa.
    Vụng may áo gấm cũng hỏng,
    Làm bậy thì phá hỏng cơ ngơi.
    Biết ít thì sống thảnh thơi,
    Biết nhiều lắm chốn, lắm điều thị phi.
    Người giúp việc cần chi đẹp xấu,
    Cần chọn người trung hậu, chăm ngoan.
    Lòng người, nọc rắn khó phân,
    Mặt trời ai biết chuyển vần như xe.
    Của xóm Đông lấy về hôm trước,
    Đến hôm sau nó ngược xóm Đoài
    Việc hôm nay, việc ngày mai.
    Hãy đem hai chữ Lương Tài mà xem.

    Bài mười chín: LẬP THÂN

    Bài mười chín dạy đạo lập thân.
    Đạo lập thân muốn bền muốn vững,
    Phải khôn ngoan trong cứng ngoài mềm,
    Phúc nhà thuận dưới kính trên,
    Kiệm cần kiên nhẫn là nền trị gia,
    Làm quan phải giỏi và liêm khiết,
    Cẩn trọng luôn và biết thương dân.
    Mới hay bí quyết lập thân,
    Kiên trì: Liêm chính kiệm cần thì nên.


    (sưu tầm)_________________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
    Chỉnh sửa cuối: 17/3/10
  16. tuankiet251

    tuankiet251 Kiện tướng

    Tham gia ngày:
    9/3/10
    Bài viết:
    488
    Bài hai mươi: THỊNH ĐỨC

    Bài hai mươi là thiên thịnh đức
    Một số điều đã được rút ra.
    Người thực tài chẳng ba hoa,
    Thường khi dung mạo cứ là như ngây.
    Có ruộng không cấy cày thì đói,
    Có sách không học hỏi thì ngu.
    Trai không dạy, khác chi lừa,
    Gái ngu thì cũng giống như lợn sề.
    Trai sợ vợ bởi vì nhu nhược,
    Gái kính chồng vì được nết ngoan.
    Phải dè xẻn bởi thiếu ăn,
    Sống xa xỉ bởi nguyên nhân của thừa.
    Vừa lười nhác, lại vừa ngu xuẩn,
    Thì giầu sang đâu đến mà mơ.
    Hay đến thân cũng thành sơ,
    Ngồi dai chủ chẳng bao giờ thích đâu.
    Uống rượu đấu khẩu nhau ít chứ,
    Mới là người quân tử phòng thân.
    Thóc tiền sòng phẳng đồng cân,
    Mới là đức độ, tinh thần trượng phu.
    Con cá bị giật lên bờ
    Có hối cũng chẳng bao giờ được tha.
    Làm việc xấu đã sa pháp luật,
    Hối ba lần cũng thật muộn mằn.
    Nước loạn chớ đến dung thân
    Nơi nguy hiểm chớ bước chân lần vào.
    Phép quyền biến làm sao biết trước,
    Phải đắn đo mong được an toàn,
    Lò lửa ví như phép quan,
    Lòng người như sắt như gang trong lò
    Người yếu phải nương nhờ người mạnh,
    Giúp được người là hạnh phúc thay,
    Không thù dai chẳng hại ai,
    Tuy nhiên vẫn phải nhớ bài phòng thân.
    Trên lượng cả, chẳng cần phạt dưới,
    Kẻ trịch thượng từ chối đừng chơi.
    Nước trong ít cá lội bơi,
    Sống nhiều khe khắt, ít người mến thân.


    (sưu tầm)_________________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
    Chỉnh sửa cuối: 17/3/10
  17. tuankiet251

    tuankiet251 Kiện tướng

    Tham gia ngày:
    9/3/10
    Bài viết:
    488
    Bài hai mươi mốt: HIẾU HOÀN

    Bài hai mươi mốt hai chữ hiếu hoàn.
    Hiếu hoàn luật xoay vần vay trả,
    Báo ứng nhanh gương đã nhiều rồi.
    Nhạt nồng khéo ở lòng người,
    Dở hay đã có đạo trời phân minh.
    Trời mưa gió thình lình bất chắc,
    Người có khi dồn dập tai ương.
    Có đức dễ được thọ trường,
    Tu nhân tích đức, phúc thường dầy thêm.
    Lừa dối người là mầm tai họa,
    Phúc dầy nhờ lượng cả bao dung.
    Cẩn thận chẳng sợ khốn cùng,
    Nhẫn thì chẳng nhục, vạ không đến mình.
    Sống bình tĩnh được yên lành mãi
    Biết kiệm cần đỡ phải reo neo.
    Trên sông tùy khúc bơi chèo,
    Vào nhà tùy lúc liệu chiều tuân theo.
    Dạy con cháu bằng điều từ thiện,
    Lấy khoan dung điều khiển người theo.
    Một năm kế hoạch ăn tiêu,
    Không gì bằng cấy trồng nhiều lúa khoai
    Kế mười năm dài hơn một chút,
    Không gì bằng trồng được nhiều cây.
    Còn như kế hoạch lâu dài,
    Là trồng cây đức dẻo dai liền liền.
    Dù lắm tiền thuốc men tẩm bổ,
    Chẳng bằng đêm nằm ngủ riêng giường.
    Dạy con lần mở văn chương,
    Ở trong vùng bạc kim cương có thừa.
    Một con được ơn vua lộc nước,
    Để cả nhà cũng được thơm lây.
    Siêng năng học tập đêm ngày,
    Để mà chiêm nghiệm lời này khuyên răn.
    Việc đúng cứ tiến hành đừng sợ,
    Trời sẽ cho phúc ở tầm tay
    Lấy điều đạo lý xưa nay,
    Truyền cho con cháu đời này đời sau.


    (sưu tầm)_________________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
    Chỉnh sửa cuối: 17/3/10
  18. tuankiet251

    tuankiet251 Kiện tướng

    Tham gia ngày:
    9/3/10
    Bài viết:
    488
    Bài hai mươi hai: NĂNG TĨNH

    Bài hai mươi hai dạy người điều năng tĩnh.
    Biết đắn đo sống hẳn yên lành.
    Biết suy nghĩ việc dễ thành,
    Cầu đâu được đấy vui lành biết bao.
    Khi sống biết lo sau tính trước.
    Lúc lâm chung hẳn được yên lành.
    Tuổi già lắm bệnh phát sinh,
    Đều do lúc trẻ tự mình làm ra.
    Lúc thịnh đạt gian tà trái đạo,
    Khi tuổi già quả báo coi chừng!
    Sợ thay “Đốm lửa thiêu rừng”,
    Nửa câu nói trái, sau đừng khoe khôn.
    Biết điều thiện ôn tồn nhắc bạn,
    Chỉ nơi nguy cho người khách lánh xa.
    Khi lòng hiểm độc gian tà,
    Niệm kinh gõ mõ quả là vô duyên.
    Đem bố thí bằng tiền bất chính,
    Cũng chỉ là vô ích mà thôi.
    Chỉ một hành động xấu chơi,
    Nói khôn nói khéo, ai người còn tin.
    Sống thừa mứa bạc tiền nhung lụa,
    Chắc đâu bằng sống đủ mà vui.
    Gần mực thì ắt phải đen thui
    Gần son thì đỏ sự đời chẳng sai.
    Gần người ngu biến hay thành dốt,
    Gần người hiền càng tốt thêm ra.
    Người quân tử đức nở hoa,
    Tiểu nhân tìm cách xấu xa học đòi.
    Ngẫm xem muôn sự ở đời,
    Ác thì gặp ác, nhân thời gặp nhân.
    Con ngựa cùng, vung chân đập phá,
    Chim cùng đường, liều mổ đòi bay,
    Thú cũng muốn xổng chạy dài,
    Bản năng tự vệ muôn loài bẩm sinh.
    Người giả dối thì đừng bắt chuyện,
    Gái lẳng lơ thì biến cho xa.
    Những người ngay thẳng hiền hoà,
    Kiên tâm gần gũi để mà học theo.
    Kẻ nghiện ngập lêu têu, hợm hĩnh.
    Hãy coi chừng! Cố tránh đừng chơi.
    Mới hay hậu bạc ở đời
    Trắng, đen cũng bởi lòng người mà ra.


    (sưu tầm)_________________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
    Chỉnh sửa cuối: 17/3/10
  19. tuankiet251

    tuankiet251 Kiện tướng

    Tham gia ngày:
    9/3/10
    Bài viết:
    488
    Bài hai mươi ba: THƯ TẤT

    Bài hai mươi ba là bài thư tất
    Sách Bạch Vân kết luận dạy rằng:
    Muôn việc khởi tự cái Tâm,
    Nếu lòng buông thả, lỗi lầm đến ngay.
    Học điều hay tỏ bài chân lý
    Bảo tồn Chân - Thiện - Mỹ sáng trong
    Thánh nhân trợ giúp bao dung,
    Tiến –lui, còn - mất mới mong tinh tường.
    Không để mất kỷ cương chính đạo,
    Lời thánh hiền dạy bảo thiêng liêng;
    Hiếu-Trung-Cần-Kiệm-Chính-Liêm
    Xa gần kính trọng, dưới trên thuận hòa.
    Sự kính nhường coi là cái gốc,
    Lấy học hành tri thức nâng lên.
    Chân thành học hỏi thường xuyên,
    Muốn tu cái đức phải nghiêm với mình.
    Những điều giáo huấn anh minh,
    Thành tâm bái phục, ân tình chẳng quên.



    (sưu tầm)_________________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
    Chỉnh sửa cuối: 17/3/10
  20. meobeo251

    meobeo251 Thành viên Tích cực

    Tham gia ngày:
    3/3/10
    Bài viết:
    229
    Sơ lược tiểu sử Trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm


    [​IMG]
    Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 - 1585) nhà thông thái triết học lớn

    Nguyễn Bỉnh Khiêm sinh năm 1491, mất năm 1585, người làng Trung Am, huyện Vĩnh Lại (nay là xã Cổ Am, huyện Vĩnh Bảo, ngoại thành Hải Phòng). Sinh trưởng trong một gia đình vọng tộc (cháu ngoại quan thượng thư Nhữ Văn Lan) có học vấn, cả hai thân mẫu đều là những người có văn tài học hạnh nên Nguyễn Bỉnh Khiêm từ sớm đã hấp thụ truyền thống gia giáo kỷ cương. Nhất là phụ mẫu của Nguyễn Bỉnh Khiêm, tương truyền bà là người giỏi giang văn tài và tinh thông địa lý, tướng số. Ngay từ khi Nguyễn Bỉnh Khiêm cất tiếng khóc chào đời, thấy con mình có tướng mạo khác thường, bà đã dốc lòng đào tạo con trai thành một tài năng giúp nước, cứu đời. Niềm thôi thúc đó khiến Nguyễn Bỉnh Khiêm sớm tìm được thầy học có đạo cao đức cả là cụ bảng nhãn Lương Đắc Bằng. Với trí tuệ mẫn tiệp, thông minh từ nhỏ, lại gặp thầy giỏi khác nào như rồng gặp mây. Nguyễn Bỉnh Khiêm sớm thành tài năng kiệt xuất nổi tiếng. Và sau này, tài học vấn uyên thâm của ông đã vượt xa thầy. Tương truyền Lương Đắc Bằng là người giỏi lý học, đã đem sách Thái ất thần kinh ra dạy cho học trò, nhưng có những điều trong sách ấy Lương Đắc Bằng cũng không hiểu được mà chỉ có Nguyễn Bỉnh Khiêm sau này mới tinh thông.

    Lớn lên trong một giai đoạn lịch sử nhà Lê suy thoái, các phe phái trong triều đố kỵ, chém giết lẫn nhau. Năm 1572, Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê lập ra một triều đại mới. Thế là suốt cuộc đời thanh niên trai trẻ, Nguyễn Bỉnh Khiêm phải sống trong ẩn dật, không thi thố được tài năng. Mãi tới năm 1535. Lúc này đã 45 tuổi, ông mới đi thi. Ba lần thi Hương, thi Hội, thi Đình ông đều đỗ đầu và đỗ Trạng nguyên. Từ đấy, ông làm quan với tân triều, nhà Mạc phong chức Tả thị lang (chức đứng hàng thứ ba trong bộ Hình). Triều đình nhà Mạc rất trân trọng Nguyễn Bỉnh Khiêm. Ông hy vọng triều đại nhà Mạc có thể xây dựng lại đất nước. Lúc này, Mạc Đăng Dung đã nhường ngôi cho con là Mạc Đăng Doanh và rút về làm Thái thượng hoàng. Doanh là người tỏ ra có chí khí đảm lược. Nguyễn Bỉnh Khiêm, một nhà học giả uyên thâm, một trí thức dân tộc đã nhìn thấy điều đó. Và ông hy vọng: với nhân vật này, triều đại mới có thể đưa đất nước thoát khỏi tình trạng rối ren mà vua tôi nhà Lê và các tập đoàn phong kiến trước đó gây ra.

    Nhưng niềm tin đó bị thất vọng. Là một học giả, học rộng biết nhiều, trong thơ ông hay nhắc tới sự thăng trầm "thương hải biến vi tang điền" (biển xanh biến thành nương dâu) của trời đất, tạo vật và cuộc đời trôi nổi như "phù vân". Ông thương xót cho "vận mệnh" quốc gia và cảm thông sâu sắc tình cảnh của "dân đen", "con đỏ". Ông thật sự mong muốn đất nước thịnh vượng, thái bình. Tương truyền, hình như để tránh những cuộc binh đao khói lửa, tương tàn cho chúng dân và nhìn thấy trước thời cuộc, "vận mệnh" của đất nước trong hoàn cảnh ấy chưa thể có những lực lượng đảm đương được việc thống nhất, nên khi các tập đoàn phong kiến đến hỏi kế sách, ông đều bày cho họ những phương sách khác nhau để giữ thế "chân vạc". Năm 1568, Nguyễn Hoàng thấy anh là Nguyễn Uông bị Trịnh Kiểm sát hại, lo cho "số phận" nên đã ngầm cho người hỏi kế an thân, Nguyễn Bỉnh Khiêm nói: "Hoành sơn nhất đái, vạn đại dung thân" (ngụ ý nói: Dựa vào một dải Hoành sơn có thể lập nghiệp được lâu dài). Thế là Nguyễn Hoàng tức tốc xin anh rể là Trịnh Kiểm cho vào trấn thủ đất Thuận Hóa (từ Đèo Ngang trở vào).

    Tại Thăng Long, thời ấy chúa Trịnh cũng ra sức ức hiếp vua Lê và muốn phế bỏ, liền cho người hỏi ý kiến Nguyễn Bỉnh Khiêm. Ông không trả lời và lẳng lặng dẫn sứ giả ra thăm chùa và nói với nhà sư: "Giữ chùa thờ Phật thì ăn oản", ngụ ý muốn khuyên chúa Trịnh cứ tôn phò nhà Lê thì quyền hành tất giữ được. Nếu tự ý phế lập sẽ dẫn đến binh đao. Còn đối với nhà Mạc, sau những cuộc chiến tranh liên miên, phải bỏ chạy lên Cao Bằng thế thủ, vua Mạc cho người về hỏi ý kiến Nguyễn Bỉnh Khiêm, ông đã trả lời: "Cao Bằng tuy thiển, khả diên sổ thể" (Cao Bằng tuy đất hẹp, nhưng có thể giữ được vài đời). Quả nhiên, mãi đến năm 1688, sau ba đời giữ đất Cao Bằng, nhà Mạc mới bị diệt. Các truyền thuyết trên đây muốn chứng tỏ rằng Nguyễn Bỉnh Khiêm là người có tài tiên đoán, đo nắm được bí truyền của sách Thái ất thần kinh. Vả lại còn truyền thuyết nữa về Trạng Trình với tập Trình quốc công sấm ký. Tương truyền trong tập sách đó, ông đã tiên tri và biết trước các sự việc nhân tình thế thái, thời cuộc xảy ra "năm trăm năm sau". Thực, hư thế nào, còn là vấn đề cần phải nghiên cứu khẳng định hay phủ định của các nhà học giả Việt Nam sau này để trả lại giá trị xứng đáng cho Nguyễn Bỉnh Khiêm. Đương nhiên, một điều cần khẳng định: Nguyễn Bỉnh Khiêm thật sự là nhà học giả "thượng thông thiên văn, hạ tri địa lý, trung tri nhân sự" (trên trời hiểu thiên văn, dưới đất tường địa lý, ở giữa hiểu con người).

    Nguyễn Bỉnh Khiêm đã để lại cho hậu thế những tác phẩm văn thơ có giá trị như: Tập thơ Bạch Vân (gồm hàng trăm bài thơ chữ Hán còn lưu lại) và hai tập: Trình quốc công Bạch vân thi tập và Trình quốc công Nguyễn Bỉnh Khiêm thi tập hay còn gọi là Bạch Vân quốc ngữ thi (với hàng trăm bài thơ chữ Nôm). Thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm giàu chất liệu hiện thực, mang tính triết lý sâu xa của thời cuộc. Ông phê phán gay gắt bọn tham quan ô lại hút máu, hút mủ của dân. Thơ ông còn truyền đạt cho đời một đạo lý đối nhân xử thế, đạo vua tôi, cha con và quan hệ bầu bạn, hàng xóm láng giềng. Đọc thơ ông là thấy cả một tấm lòng lo cho nước, thương đời, thương dân, và một tâm hồn suốt đời da diết với đạo lý: "Tiên thiên hạ chi ưu phi ưu, hậu thiên hạ chi lạc nhi lạc" (lo trước cái lo của thiên hạ, vui sau cái vui của thiên hạ). Vì thế khi về ở ẩn, ông vẫn mở trường dạy học, mong đào tạo cho đời những tài năng "kinh bang tế thế". Học trò của ông cũng có người trở thành danh tướng, Trạng nguyên như: Phùng Khắc Khoan, Lương Hữu Khánh, Nguyễn Quyền...

    Có thể nói ở thế kỷ 16, Nguyễn Bỉnh Khiêm là nhà triết học lớn của Việt Nam. Tư tưởng triết học của ông "không bận tâm đi vào xu hướng duy lý... đi tìm khái niệm bản thể luận như Lão Tử, như triết học Phật giáo hay cái phóng nhiệm nhiều lúc đến ngụy biện của Trang Tử. Ông hiểu sâu sắc triết học Tống Nho nhưng không đi vào sự câu nệ vụn vặt, không lý giải quá sâu cái lý, có khi rắc rối, hoặc chẻ sợi tóc làm tư để tìm hiểu, biện giải nhiều thứ mơ hồ rối rắm trong những khái niệm hỗn tạp đó. Với sự uyên thâm vốn có, ông được triều đình nhà Mạc và sĩ phu đương thời phong là Trình tuyền hầu, tức là một vị Hầu tước khơi nguồn dòng suối triết học của họ Trình (tức Trình Di, Trình Hiện - hai nhà triết học khai phá ra phái Lạc Dương của Tống Nho), hoặc đời còn gọi ông là cụ Trạng Trình. Tuy vậy, triết học của ông là triết học đã được sống dậy, biểu hiện trong thơ như sự gợi ý mách bảo của cuộc sống thực tiễn. Ông chắt lọc từ trong nhận thức triết học mà mình thu lượm được, phép biện chứng nhìn bên ngoài có vẻ như thô sơ để giải đáp nhiều hiện tượng tự nhiên và xã hội nảy sinh ở quanh mình. Trong thơ ông, ngoài mặt triết lý nhân sinh, nổi bật lên những suy ngẫm chiêm nghiệm, đúc kết như muốn vươn lên khái quát "luật" đời bằng những phạm trù triết học. Vì lẽ đó, ông rất hay dùng đến những cặp phạm trù đối lập như: đen - trắng, tốt - xấu, đầy - vơi, sinh - diệt, vuông - tròn, để giãi bày quan niệm triết lý nhân sinh của mình.

    Tuy nhiên, "một hạn chế dễ nhận thấy trong tư tưởng triết học của Nguyễn Bỉnh Khiêm là tuy nắm được phép biện chứng, nhưng vẫn nặng về duy tâm. Quan niệm về sự phát triển của ông còn nằm trong khung tròn khép kín chứ chưa phải là vòng tròn xoáy ốc. Đó là sự phát triển tuần hoàn, là cái phép biện chứng của Chu dịch... ông đã nhận được trong nền giáo dục Nho học đương thời, cộng với phép biện chứng thô sơ của Lão Tử trong Đạo đức kinh. Đó cũng là những hạn chế đương nhiên của rất nhiều nhà triết học cổ đại" (Đào Thái Tôn).

    Nhìn lại toàn bộ tiến trình lịch sử và con người thế kỷ 16, Nguyễn Bỉnh Khiêm xứng đáng là "cây đại thụ", nhà học giả, nhà triết gia của thế kỷ.



    ____________________________
    http://www.thegioicaulong.com
     
Đang tải...
Chủ đề tương tự
  1. caohung
    Trả lời:
    1
    Đọc:
    1,272
  2. yeugames03

    [Âm nhạc] [Thơ] - Hai Mươi

    yeugames03, 2/7/13, trong diễn đàn: Thơ và Truyện
    Trả lời:
    0
    Đọc:
    816
  3. vinhquoc818

    [Âm nhạc] Thơ tặng em yêu !!!

    vinhquoc818, 9/1/13, trong diễn đàn: Thơ và Truyện
    Trả lời:
    3
    Đọc:
    1,028
  4. namsport
    Trả lời:
    8
    Đọc:
    1,815
  5. trangcnttk6c
    Trả lời:
    22
    Đọc:
    1,692

Chia sẻ trang này